تأثیر هنجارهای حاکم بر تصویرسازی عاشورایی (مطالعه موردی: تصویرسازی میرزا علیقلی خویی از مجلس قصاصِ اشقیای کربلا به‌وسیلۀ مختار ثقفی در طوفان‌البکاء)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

2 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

10.30480/vaa.2021.2948.1460

چکیده

تصویرسازان در تولید هر اثر هنری، بی‌شک متأثر از مجموعه‌ای پیشامتن‌ها و پیرامتن‌ها می‌باشند که غالباً به دلایل گوناگون، با ضریب تأثیر متغیر، در متن (تصویر) بروز می‌یابد، چنانکه این جریان در دوره قاجار (مقارن با ورود صنعت چاپ سنگی) نیز قابل‌بررسی است. در این هنگام کتاب‌های بسیاری مصور گردید که در این بین، طوفان‌البکاء به دلیل استقبال فزاینده از سوی مخاطبان، بارها مورد تجدید چاپ قرار گرفت. هدف از پژوهش حاضر با تکیه‌بر روش توصیفی-تحلیلی پاسخ به این پرسش می‌باشد که میرزا علی‌قلی خویی به‌عنوان نخستین هنرمند شناخته‌شده در حوزه تصویرسازی کتاب‌های چاپ سنگی (دوران فعالیت: 1272-1263ق) تا چه میزان متأثر از هنجارهای جامعه در خلق مجلس قصاص اشقیای کربلا به‌وسیله مختار در کتاب طوفان‌البکاء، بوده است؟ یافته‌ها مبنی بر بررسی نسخه‌های انفرادی تصویرسازی شده از طوفان‌البکاء به‌وسیله خویی (1265ق، 1269ق، 1270ق، 1272ق الف، 1272ق ب، بی‌تا الف، بی‌تا ب) حاکی از آن است که با توجه به پیشامتن‌های موجود از این واقعه به‌مثابه گفتمان مکتوب (پایه: منابع قرون اولیه، همعصر: طوفان‌البکاء)، خویی هنجارهای سه‌گانه (قضایی: مجازات فیزیکی، نظامی: پوشش و ابزار نظامی، سیاسی: پیکرنگاری درباری) را مدنظر و با بهره‌گیری از تصویر، همچون رسانه‌ای پویا، گسترده و مورد استقبال توده، با نگرشی ویژه ...

کلیدواژه‌ها